Kupować czy modernizować?

Jak wiadomo 31 grudnia 2006 roku upływa termin po którym nie będą być mogły eksploatowane aparaty rentgenowskie nie spełniające wymagań związanych z wejściem Polski do Unii Europejskiej. W związku z tym coraz więcej pracowni rozpoczyna starania o fundusze umożliwiające zakup nowych aparatów. Niestety, okazuje się, że nie wszyscy będą w stanie zgromadzić niezbędne środki finansowe. Co zrobić w takiej sytuacji? Alternatywnym rozwiązaniem jest modernizacja posiadanego sprzętu. Należy zdać sobie sprawę z faktu, że wiele aparatów ma całkiem sprawną "mechanikę" a wymienione powinny zostać elementy tzw. "elektroniki rentgenowskiej". Aby podjąć decyzję o modernizacji musimy być przekonani o jej sensowności. W tym celu należy przeprowadzić analizę stanu technicznego posiadanego aparatu oraz określić jaki zakres ma mieć modernizacja. Warto zwrócić uwagę, że modernizacja może być wieloetapowa, w zależności od funduszy jakimi dysponujemy w danym momencie. Musi ona jednak powodować kolejną eliminacje słabych punktów naszego aparatu.
Najważniejszym wymogiem pozwalającym na decyzje o modernizacji winna być opłacalność przedsięwzięcia w porównaniu do zakupu nowego urządzenia.

Poniżej propozycja analizy oparta na odpowiedzi na kluczowe pytania:

1. Czy mechanika zestawu rtg jest wyeksploatowana?
Warunkiem powodzenia modernizacji jest zadowalający stan techniczny elementów mechanicznych aparatu kwalifikowanych do dalszej eksploatacji. Istotna jest tu zarówno ocena funkcjonalna dokonywana przez dotychczasowego użytkownika jak i ocena techniczna przeprowadzona przez serwis.

2. Czy używane będzie stanowisko prześwietleniowe?
Jeśli tak, należy zamówić generator dwustanowiskowy (obsługujący dwie lampy rtg)

3. Czy tor telewizyjny nadaje się do dalszej eksploatacji?
Odpowiedź na to pytanie ma bardzo duże znaczenie z dwóch powodów.
Po pierwsze tor telewizji rentgenowskiej nie może być regenerowany. Jego modernizacja polega na wymianie wzmacniacza obrazu lub/i kamery lub/i monitora. Jednak naprawdę dobry efekt uzyskuje się dopiero po wymianie całego urządzenia.
Drugi powód to cena toru tv powodująca, że koszt wymiany toru jest znacznie wyższy od kosztu modernizacji stanowiska kostnego. Dlatego radzimy głęboko przeanalizować sens modernizacji w tym zakresie !

Już na tym etapie widać, że najważniejszym momentem jest decyzja czy konieczne jest dysponowanie ścianką do prześwietleń. Decydujące winno być określenie rzeczywistych potrzeb w zakresie liczby badań fluoroskopowych (prześwietleń). Aparat z funkcją fluoroskopii jest znacznie droższy nie tylko w momencie zakupu ale także w eksploatacji.

4. Czy lampy rtg (na stanowisku do prześwietleń i radiografii) nadają się do dalszej eksploatacji?
Lampa rtg powinna być nie tylko sprawna ale też musi zapewniać właściwą jakość i bezpieczeństwo. Szczegółowe pomiary lampy mogą dać odpowiedź na pytanie dotyczące jej stanu, stopnia zużycia oraz przewidywanej żywotności. Istotne jest również sprawdzenie zgodności parametrów z wymaganiami określonymi przepisami. Należy pamiętać, że zły stan lampy grozi uszkodzeniami w generatorze.
Warto zwrócić uwagę, że nowoczesne lampy mają prędkość wirowania anody na poziomie od 8500 obrotów na minutę a także dwa ogniska o wielkościach, które nie mogą być większe niż 1,2 x 1,2 mm oraz 0,6 x 0,6 mm (oczywiście mniejsze wymiary ognisk pozwalają na lepszą rozdzielczość).
Istotnym parametrem jest także pojemność cieplna anody. Minimalną wartością jest 0,3 MHU a optymalną ok. 0,5 MHU.

5. Czy przesłony głębinowe (na stanowisku do prześwietleń i do radiografii) są sprawne?
Przesłona głębinowa powinna być nie tylko sprawna, ale też musi zapewniać właściwą jakość i bezpieczeństwo. Szczegółowe pomiary przesłony głębinowej mogą dać odpowiedź na pytanie dotyczące jej stanu i stopnia zużycia. Istotne jest również sprawdzenie zgodności parametrów z najnowszymi wymaganiami określonymi przepisami, głównie natężenia oświetlenia i dokładności kolimacji. Należy pamiętać, że koszt przesłony półautomatycznej (stosowanej przy ściankach prześwietleniowych) jest dużo wyższy od kosztu przesłony manualnej. Niektóre przesłony wyposażone są w celownik laserowy. Jest to rozwiązanie, które nie zwiększa funkcjonalności a może być żródłem dodatkowych wymagań.

6. Czy potrzebna jest wyższa moc generatora lub wyższe napięcie?
Oferowana zwykle (w podstawowych wersjach aparatów rtg) moc generatora 30 kW jest wystarczająca do wykonywania rutynowych badań rentgenowskich. W przypadku, gdzie ze względu na specyfikę badań pożądana jest możliwość wykonywania bardzo krótkich ekspozycji przy stosunkowo dużym obciążeniu należy zamówić generator o wyższej mocy np. 50 kW.
Istotna jest także maksymalna wartość wysokiego napięcia. Wartości 125 kV jest wystarczająca pod warunkiem, że nie używa się "techniki twardej" a taka jest wymagana w przypadku badań radiograficznych klatki piersiowej. W takim przypadku konieczna jest wartość 150 KV.

7. Czy decydujemy się na automatykę ekspozycji - AEC?
Automatyka ekspozycji pozwala na dobieranie dawki ekspozycyjnej (mAs). System automatyki składa się z obwodów sterujących w generatorze i płyt pomiarowych umieszczanych w wiązce promieniowania (zwykle jedna jest montowana w stole rtg, druga w stojaku do zdjęć odległościowych). Operator odpowiada tylko za właściwy dobór wysokiego napięcia - resztę "załatwia" AEC. Zastosowanie automatyki sprzyja poprawie jakości zdjęć, uzyskaniu dużej powtarzalności, właściwego stopnia zaczernienia filmu oraz zmniejszeniu ilości zdjęć nieudanych. Automatyka wymaga jednak umiejętności pozycjonowania pacjenta nie tylko względem wiązki rtg ale także właściwego ustawiania pól pomiarowych względem badanych organów.

8. Czy przydatny będzie program nastaw anatomicznych?
Program nastaw anatomicznych jest elektronicznym suflerem podpowiadającym parametry radiograficzne. Operator określa rodzaj badania i planowaną projekcję. Program podaje typowe nastawy dla takiego przypadku. Nastawy proponowane przez program mogą być na bieżąco modyfikowane przez operatora. Program nastaw może także współpracować z automatyką AEC. Współpraca z automatyką AEC eliminuje wadę programu nastaw anatomicznych, którego propozycje parametrów ekspozycyjnych odnoszą się do badania teoretycznego (pacjent statystyczny). Automatyka AEC wprowadza realne nastawy wynikające z realnego pomiaru. Zastosowanie programu anatomicznego z automatyką AEC eliminuje jedną z wad tej ostatniej. Zwalnia operatora z konieczności doboru wartości kV.

9. Czy pozostałe urządzenia wymagają remontu lub naprawy?
Uzyskanie satysfakcji z przeprowadzonej modernizacji zależy także od kontroli i ewentualnego usprawnienia pozostałych urządzeń rentgenowskich. Niektóre cechy urządzeń mają bezpośredni wpływ na jakość obrazowania (stan kratek przeciwrozproszeniowych i urządzeń Bucky) inne mają wpływ na bezpieczeństwo i komfort pracy (stan mechanizmów, elementów sterowania i sygnalizacji). Istotne jest tu także wskazanie priorytetów poprzez skupienie uwagi serwisu na szczególnie obciążane stanowiska np. stojak do zdjęć odległościowych w pracowni chorób płuc lub stół rtg w pracowni ortopedycznej. Na tym etapie trzeba przeanalizować możliwość wymiany istotnego urządzenia na nowe.

Oprócz powyższej oceny warto dokonać analizy stanu używanych w pracowni kaset rtg oraz stanu procesora (tzw. ciemni automatycznej) do obróbki błon rtg.
Stan kaset rtg a szczególnie folii wzmacniających ma kolosalne znaczenie zarówno dla jakości obrazowania jak i dla ograniczenia dawki promieniowania.

Odpowiedź na powyższe pytania da obraz sytuacji i winna pozwolić na podjęcie właściwej decyzji.
Jeżeli zdecydujemy się na modernizacje aparatu rentgenowskiego to należy zdać sobie sprawę, że
JEST TO DUŻA ODPOWIEDZIALNOŚĆ I NALEŻY ANGAŻOWAĆ TYLKO FIRMĘ Z DUŻYM DOŚWIADCZENIEM, SPRAWDZONĄ I GWARANTUJĄCĄ ZASTOSOWANIE NAJWYŻSZEJ JAKOŚCI PODZESPOŁÓW I CZĘŚCI ZAMIENNYCH.

Jest jeszcze jeden aspekt - prawny - takiego postępowania.
Aktualnie, jeżeli na rynek wprowadzane jest nowe urządzenie, to winno ono posiadać deklarację CE, wpis do rejestru urządzeń medycznych oraz opinię PZH. W przypadku urządzeń już funkcjonujących i podlegających dowolnej modernizacji, wszystkie te wymagania nie są obowiązkowe, tzn. urządzenie takie może zostać zmodernizowane w dowolnym zakresie bez stosownych certyfikatów, rejestracji i innych zezwoleń. Ostateczna decyzja w tym zakresie (dopuszczenie do użytkowania) zależy od lokalnego Sanepidu. Jeżeli Sanepid ma wątpliwości to występuje o opinię do PZH.

W celu zorientowania się w udziale cenowych, poniżej załączono zestawienie względnych wartości poszczególnych elementów składowych aparatu rtg.