ZASADY WYKONYWANIA BADAŃ RADIOLOGICZNYCH

Rozporządzenie Ministra zdrowia z dnia 24 grudnia 2002 "W sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania jonizującego w celach medycznych oraz sposobu wykonywania kontroli wewnętrznej nad przestrzeganiem tych warunków" określa zasady wykonywania badań radiologicznych (z użyciem promieniowania jonizującego). Należy zdać sobie sprawę, że aby badanie takie mogło być wykonane konieczne jest posiadania przez pacjenta skierowania. Od tego obowiązku nie zwalnia nawet sytuacja kiedy pacjent zgłasza się do pracowni radiologicznej i żąda wykonania badania rtg za które deklaruje się sam zapłacić.

Odpowiedni artykuł Rozporządzenia stanowi:
Warunkiem wykonania badania lub zabiegu z zastosowaniem promieniowania jonizującego jest skierowanie wystawione przez osobę kierującą na badanie lub zabieg. Przy tym uzasadnienie ekspozycji pacjenta na promieniowanie jonizujące w celach medycznych następuje przed jej wykonaniem, z uwzględnieniem celów badania lub leczenia oraz cech charakterystycznych pacjenta, którego ekspozycja dotyczy.
Skierowanie może być wystawione po upewnieniu się, że inne alternatywne i nieinwazyjne metody lub wcześniej wykonane badania radiologiczne nie mogą dostarczyć niezbędnych, analogicznych informacji lub wyników leczniczych.

Rozporządzenie określa także co musi zawierać skierowanie:
Skierowanie w formie pisemnej lub elektronicznej winno zawierać:
- cel i uzasadnienie badania lub zabiegu
- wstępne rozpoznanie kliniczne
- informacje niezbędne do prawidłowego przeprowadzenia medycznej procedury radiologicznej
- podpis osoby kierującej na badanie lub zabieg

To są oczywiście minimalne wymagania ze względów formalnych. Oprócz tego skierowanie winno zawierać dane pacjenta (imię, nazwisko, datę urodzenia ew. Pesel) i inne dane wymagane przez dodatkowe uwarunkowania np. przepisy szczegółowe NFZ lub wynikające z zawartych umów. Należy dodać, że w procesie diagnostycznym bardzo istotne znaczenie ma znajomość przez radiologa danych klinicznych dotyczących pacjenta a także dodatkowych okoliczności związanych ze specyfiką badania. Innymi słowy - im więcej informacji lekarz kierujący dostarczy radiologowi tym dokładniejszy i bardziej precyzyjny będzie wynik badania radiologicznego. Idealne skierowanie powinno zawierać więc przede wszystkim informacje – w jakim celu badanie jest wykonywane.
Poniżej podajemy wzory skierowań na poszczególne badania radiologiczne:

* skierowanie ogólne
* skierowanie angio
* skierowanie TK
* skierowanie MR

Poniżej przykłady nieprawidłowo wystawionych skierowań w których stwierdza się nieczytelne pismo, brak możliwości stwierdzenia płci pacjenta czy brak określenia wieku badanego. Całkowicie nieprzydatne są także użyte jako rozpoznania określenia: "obserwacja" czy "kontrola".

* skierowania "różne"

Innym problemem jest sprawa nieprecyzyjnych definicji przy badań TK i MR kontraktowanych przez NFZ.

Podsumowując należy przypomnień, że skierowanie na badanie radiologiczne to swego rodzaju czek, bowiem określa kto i na jakich warunkach będzie finansował wykonaną procedurę. Jest to także dokument, na podstawie którego wykonuje się badanie z użyciem promieniowania jonizującego, w wielu przypadkach wymagające podania środków kontrastowych a przez to narażające pacjenta na wystąpienie działań ubocznych (w skrajnych przypadkach zagrażających życiu).

Zarządzenie zwraca uwagę:
"Ekspozycja na promieniowanie jonizujące w celach medycznych jest uzasadniona dostarczaniem korzyści, których dodatni bilans musi wynikać z przewagi potencjalnych korzyści diagnostycznych i leczniczych uzyskiwanych bezpośrednio przez pacjenta nad uszczerbkiem zdrowotnym, który ekspozycja u pacjenta może spowodować. W ocenie bilansu korzyści i uszczerbku związanych z określoną procedurą należy uwzględnić jej kliniczną skuteczność i rozważyć korzyści i rodzaje ryzyka związanego ze stosowaniem alternatywnych procedur, służących do mniejszej ekspozycji na promieniowanie jonizujące lub nie narażających na jego działanie".

Jeżeli wreszcie pacjent trafi z właściwie wystawionym skierowaniem do pracowni radiologicznej to zgodnie z treścią Zarządzenia – "Badania rentgenodiagnostyczne są wykonywane przez lekarzy posiadających specjalizację z dziedziny radiologii lub techników elektroradiologii. Technicy elektroradiologii nie mogą wykonywać badań dynamicznych".